%20(Instagram%20Go%CC%88nderisi%20(45))%20(6).png)
Gıda Etiketlerinde Yeni Dönem: “Günlük” İfadesine 24 Saat Sınırı
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu’nda yapılan son revizyon, gıda etiketleme alanında önemli bir paradigma değişimini beraberinde getirmiştir. Yapılan düzenlemeler, yalnızca teknik bir güncelleme değil; aynı zamanda tüketicinin doğru bilgilendirilmesi, yanıltıcı pazarlama uygulamalarının önlenmesi ve özellikle çocukların korunması açısından kapsamlı bir dönüşümü ifade etmektedir.
Bu çerçevede en dikkat çekici düzenlemelerden biri, kamuoyunda sıkça kullanılan “günlük” ifadesine getirilen açık ve bağlayıcı tanımdır. Buna göre, “günlük” ibaresi yalnızca raf ömrü 24 saat olan ürünlerde kullanılabilecek; bu sürenin üzerinde dayanıklılığa sahip ürünlerde söz konusu ifade artık yer alamayacaktır. Böylelikle, uzun süredir pazarlama aracı olarak kullanılan ve tüketicide tazelik algısı oluşturan bu ifadenin keyfi kullanımının önüne geçilmesi hedeflenmektedir.
Yanıltıcı İfade ve Görsellere Sıkı Denetim
Revizyon kapsamında, tüketiciyi yanıltma potansiyeli taşıyan ifadeler ve görseller de önemli ölçüde sınırlandırılmıştır. Üründe gerçek bir bileşen bulunmadığı halde bu bileşeni çağrıştıran görsellerin kullanımı yasaklanmıştır. Örneğin, yalnızca aroma içeren bir üründe ilgili meyvenin görseline yer verilmesi artık mümkün olmayacaktır. Benzer şekilde, “peynirli”, “çilekli” gibi ifadeler yalnızca ilgili bileşenin üründe fiilen bulunması halinde kullanılabilecektir. Aroma içeren ürünlerde ise “aromalı” ibaresinin açıkça belirtilmesi zorunlu hale getirilmiştir.
Bu düzenleme, özellikle hızlı tüketim ürünlerinde sıkça karşılaşılan görsel yanıltıcılığın önüne geçilmesi açısından önem taşımaktadır.
“Doğal” ve Benzeri İfadeler Tanımlanıyor
Gıda etiketlerinde uzun yıllardır kontrolsüz biçimde kullanılan “%100 doğal”, “en doğal”, “hakiki” gibi ifadelerin kullanımı tamamen kaldırılmıştır. Bunun yanında, “doğal” ifadesi yalnızca katkı maddesi veya ilave bileşen içermeyen ürünlerle sınırlandırılmıştır.
Bu yaklaşım, bilimsel ve teknik karşılığı olmayan pazarlama ifadelerinin ortadan kaldırılması ve etiket dilinin standardize edilmesi açısından dikkat çekicidir.
“Ev Yapımı” ve “Taze” İfadelerine Sınırlama
Endüstriyel üretim ürünlerde “ev yapımı” ifadesinin kullanımı tamamen yasaklanmıştır. Bu düzenleme, geleneksel üretim algısı üzerinden oluşturulan pazarlama stratejilerinin önüne geçmeyi amaçlamaktadır.
Ayrıca, ambalajlı ürünlerde “taze sıkılmış” ve “fırından taze” gibi ifadelerin kullanımı da yasaklanmıştır. Dondurulmuş veya ileri derecede işlenmiş ürünlerde “taze” ibaresinin kullanımı mümkün olmayacaktır. Bu düzenleme ile ürünün üretim ve işleme süreci ile etiket üzerindeki ifade arasındaki uyumun sağlanması hedeflenmektedir.
Çocuklara Yönelik Ambalajlara Düzenleme
Yeni kılavuzda çocukların korunmasına yönelik hükümler de dikkat çekmektedir. Çocukların fiziksel ve psikolojik gelişimini olumsuz etkileyebilecek ambalaj tasarımlarına sınırlama getirilmiştir. Şiddet unsuru içeren veya olumsuz çağrışım oluşturabilecek figürlerin (örneğin kafatası, silah, beyin gibi) ürün ambalajlarında kullanımı uygun bulunmamıştır.
Bu düzenleme, gıdanın yalnızca beslenme unsuru değil, aynı zamanda davranış ve algı üzerinde etkili bir araç olduğu gerçeğini dikkate alan bütüncül bir yaklaşımı yansıtmaktadır.
Vegan ve Bitkisel Ürünlerde İsimlendirme Kuralları
Vegan ve vejetaryen ürünlere yönelik isimlendirme kuralları da netleştirilmiştir. Bitkisel ürünlerde “süt”, “peynir”, “yoğurt” gibi hayvansal ürünleri çağrıştıran ifadelerin kullanımı sınırlandırılmıştır. Bu kapsamda “vegan peynir” gibi ifadeler yerine, ürünün niteliğini daha doğru yansıtan “bitkisel bazlı ürün” gibi tanımlamaların kullanılması gerekecektir.
Bu düzenleme ile tüketicinin ürünün gerçek yapısı hakkında yanıltılmasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.
Menülerde Şeffaflık Yükümlülüğü
Yönetmelik değişikliği yalnızca paketli gıdalarla sınırlı kalmamış, toplu tüketim yerlerini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Buna göre restoran, kafe ve benzeri işletmelerde sunulan ürünlerin içerik bilgileri ve enerji değerlerinin tüketiciye açık ve anlaşılır şekilde sunulması zorunlu hale getirilmiştir.
Bu bilgiler menüler, dijital ekranlar, karekod uygulamaları veya benzeri araçlar aracılığıyla erişilebilir olacaktır.
Geçiş Süreci ve Uyum Takvimi
Bakanlık, sektörün uyum sağlayabilmesi amacıyla kademeli bir geçiş süreci öngörmüştür. Ulusal çapta faaliyet gösteren zincir işletmeler için son tarih 1 Temmuz 2026 olarak belirlenirken, küçük ölçekli işletmeler için bu süre 2027 yılı sonuna kadar uzatılmıştır.
Yapılan düzenlemeler, gıda etiketleme alanında uzun süredir dile getirilen temel sorunlara doğrudan müdahale etmektedir. Özellikle yanıltıcı beyanların sınırlandırılması, etiket dilinin standardize edilmesi ve tüketicinin doğru bilgilendirilmesine yönelik hükümler, gıda güvenilirliği açısından önemli bir ilerleme olarak değerlendirilebilir.
Bununla birlikte, düzenlemenin etkinliği büyük ölçüde denetim mekanizmalarının işleyişine bağlı olacaktır. Etiketleme kurallarının sahada ne ölçüde uygulanacağı ve ihlallerin nasıl yaptırıma tabi tutulacağı, bu dönüşümün kalıcılığını belirleyecek temel unsurlar arasında yer almaktadır.
Yeni düzenleme ile birlikte gıda etiketlerinin pazarlama dili olmaktan çıkarılarak, bilimsel ve doğrulanabilir bilgi sunan bir yapıya dönüştürülmesi hedeflenmektedir. Bu dönüşümün başarıya ulaşması ise yalnızca mevzuat değişikliğiyle değil, etkin uygulama ve sürekli denetim ile mümkün olacaktır.