ABD'DE CYCLOSPORA SALGINI: ŞÜPHELER SALATA VE YEŞİLLİKLERDE

 

Gıda Denetim Uzmanı - Gıda Mühendisi Nurten Sırma

ABD'de Cyclospora salgınında ne oldu?

ABD'de 2026 yazında birçok eyaleti etkileyen Cyclospora (Siklosporiyazis) salgını ortaya çıktı. Salgının en yoğun görüldüğü eyalet Michigan oldu. Michigan Sağlık Bakanlığı, 2.600'den fazla doğrulanmış vaka bildirirken, komşu eyalet Ohio'da da yüzlerce vaka tespit edildi. Çok sayıda kişi hastaneye yatırıldı.

İlk epidemiyolojik araştırmalar, hastaların büyük bölümünün marul ve diğer yapraklı yeşillikleri tükettiğini ortaya koydu. Ancak soruşturma devam ettiği için henüz belirli bir marka, üretici veya ürün kesin kaynak olarak doğrulanmadı ve bu nedenle kapsamlı bir ürün geri çağırması yapılmadı.

CDC ve eyalet sağlık kurumları, salgının kaynağını belirlemek amacıyla hastaların tükettiği gıdaları, alışveriş kayıtlarını ve tedarik zincirini incelemeye devam ediyor.

Cyclosporiasis (Siklosporiyazis) nedir?

Cyclosporiasis (Siklosporiyazis), Cyclospora cayetanensis adlı mikroskobik, tek hücreli bir bağırsak parazitinin neden olduğu gıda ve su kaynaklı bir bağırsak enfeksiyonudur. Parazit ince bağırsağa yerleşerek şiddetli sulu ishal, sık dışkılama, karın krampları, şişkinlik, halsizlik, iştahsızlık ve kilo kaybı gibi belirtilere yol açabilir. Hastalık çoğu zaman yaşamı tehdit etmese de, tedavi edilmediğinde birkaç günden bir ay veya daha uzun süre devam edebilir. Belirtiler zaman zaman hafifleyip yeniden başlayabileceği için hastalık tekrarlayıcı (relaps) bir seyir gösterebilir. Özellikle uzun süren ishal vakalarında, rutin dışkı testlerinde her zaman saptanamayabileceğinden Cyclospora enfeksiyonu olasılığı da değerlendirilmelidir.

Cyclospora nasıl bulaşır?

Cyclospora, dışkıyla kirlenmiş su veya gıdaların tüketilmesiyle bulaşan bir bağırsak parazitidir. En önemli bulaş kaynakları arasında kirli sulama suyu ile yetiştirilen sebzeler, kontamine suyla yıkanan meyve ve sebzeler, çiğ tüketilen yapraklı yeşillikler ve kontamine içme suyu yer alır. Parazit özellikle marul, ıspanak, roka ve benzeri çiğ tüketilen ürünler aracılığıyla geniş kitlelere ulaşabilir. ABD'de bugüne kadar bildirilen Cyclospora salgınlarının büyük bölümü taze sebze ve meyvelerle ilişkilendirilmiştir. Bu nedenle, üretimden tüketime kadar her aşamada hijyen kurallarına uyulması, temiz sulama ve yıkama suyu kullanılması ile güvenilir üretim uygulamalarının benimsenmesi, salgınların önlenmesinde kritik önem taşımaktadır.

Cyclospora salgını nasıl oluşur?

Cyclospora salgınlarının oluşum mekanizması, diğer birçok gıda kaynaklı mikroorganizmadan farklıdır. Enfekte bir kişinin dışkısıyla çevreye atılan Cyclospora ookistleri hemen bulaştırıcı değildir; parazitin enfeksiyon oluşturabilmesi için çevrede uygun sıcaklık ve nem koşullarında en az 1–2 hafta olgunlaşması (sporulasyon) gerekir. Bu nedenle insandan insana doğrudan bulaşma oldukça nadirdir. Salgınlar genellikle, dışkıyla kirlenmiş sulama veya yıkama suyunun taze sebze ve meyveleri kontamine etmesi sonucu ortaya çıkar. Kontamine ürünlerin geniş dağıtım ağıyla farklı şehir, eyalet veya ülkelere gönderilmesi, aynı anda çok sayıda kişinin etkilenmesine ve çok eyaletli (multistate) veya uluslararası gıda kaynaklı salgınların gelişmesine neden olabilir. Bu nedenle Cyclospora salgınlarının önlenmesinde en kritik nokta, üretim aşamasında güvenli sulama suyu kullanılması, iyi tarım uygulamalarının benimsenmesi ve hijyen zincirinin tarladan sofraya kadar eksiksiz korunmasıdır.

Tüketiciler Cyclospora'dan nasıl korunabilir?

Cyclospora enfeksiyonundan korunmanın en etkili yolu, güvenilir kaynaklardan temin edilen gıdaları tercih etmek ve temel gıda hijyeni kurallarına uymaktır. Özellikle hijyen uygulamalarından emin olmadığınız işletmelerde çiğ salata ve yapraklı yeşillik tüketmekten kaçınmanız, salgın dönemlerinde riski azaltmaya yardımcı olabilir. Taze sebze ve meyveler akan temiz su altında dikkatlice yıkanmalı, gıdalar hazırlanırken ve saklanırken hijyen kurallarına özen gösterilmeli, dışkıyla kirlenmiş olabileceği düşünülen su ve gıdalardan uzak durulmalıdır. Uzun süren veya tekrarlayan sulu ishal durumunda ise vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalı ve gerekli görülürse Cyclospora açısından özel laboratuvar testi istenmelidir. Ancak unutulmamalıdır ki, Cyclospora riskini tamamen ortadan kaldırmak yalnızca tüketicinin evde yaptığı yıkama işlemiyle mümkün değildir. Asıl koruma; temiz sulama suyu kullanılması, iyi tarım uygulamalarının benimsenmesi, hijyenik hasat, güvenli paketleme ve etkin resmi denetimlerin sağlanmasıyla, yani "çiftlikten sofraya gıda güvenliği" anlayışının eksiksiz uygulanmasıyla mümkündür.